Tiến sĩ Vũ Thoại (bên trái)

Tiến sĩ đi cầm cuốc

Khi rời bỏ chức vị hiệu trưởng để làm nông dân, Tiến sĩ Vũ Thoại đã viết những dòng tâm sự rất đỗi chân thành trên Facebook: “Bỏ Thầy đi làm Thằng! Nhát cuốc bổ xuống, đánh dấu sự chuyển đổi từ nghề giáo sang nghề nông. Bao nhiêu ấp ủ dồn vào dự án 10ha mô hình trang trại với hàm lượng giá trị cao này. Từng tấc đất được tận dụng tối đa để tăng nguồn thu và có nguồn thu sớm nhất. Cây ngắn hạn là cây dược liệu Kim Tiền Thảo, sau 6 tháng cho nguồn thu. Cây trung hạn là giống Na Thái và các giống bơ Mỹ ngon nhất, phù hợp với cái lạnh miền Bắc như bơ Hass, Pinkerton và Gem. Còn cây dài hạn dĩ nhiên là đàn hương rồi”.

Với nhiều người, thầy Vũ Thoại là kẻ gàn dở, đang là một hiệu trưởng có chức vị lại thuê đất làm trang trại trồng cây. Nhưng giáo sư Nguyễn Lân Dũng khẳng khái đánh giá Vũ Thoại là một người dũng cảm với lựa chọn kinh doanh, đúng như Tiến sĩ Vũ Thoại từng chia sẻ: “Làm hiệu trưởng thì nhiều người có thể làm được, nhưng đem về một giống cây quý cho bà con nông dân phát triển kinh tế bền vững thì không phải ai cũng đủ tâm huyết. Đã bao nhiêu năm rồi nền lâm nghiệp nước nhà chưa tạo ra được một loại cây gì có giá trị kinh tế cao, đầu ra ổn định và có thể phát triển trên diện rộng cho người nông dân bớt khổ. Với động lực đó, mình đam mê và trăn trở với cây đàn hương, quyết đưa về trồng khảo nghiệm và phát triển tại Việt Nam. Đàn hương được coi như một loại “vàng xanh”.

Nhưng vì sao ông lại bén duyên với cây đàn hương, và quyết định rời bỏ môi trường sư phạm để đến với đất đây và cây giống? Tiến sĩ Vũ Thoại giải thích, bởi cây đàn hương là loài cây quý nhất thế giới, 1 kg lõi gỗ đàn hương có giá 350 USD. Rễ cây đàn hương có chứa rất nhiều tinh dầu, loại tinh dầu đa năng được ví như “giọt vàng”, có giá khoảng 4.500 USD/kg. Từ đó Vũ Thoại đâm ra mê mẩn cây đàn hương, muốn đem về Việt Nam trồng để làm giàu cho bà con nông dân. Ông tâm sự, người khiến ông nung nấu quyết tâm trồng loại cây này, khuyến khích ông nhân giống, phát triển giống cây quí này là nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn.

Tiến sĩ Vũ Thoại và cây đàn hương

Khát vọng làm giàu từ cây đàn hương

Cây đàn hương là loại cây rất khó nhân giống. Tiến sĩ Vũ Thoại đã có hàng chục chuyến đi thực địa tại các khu rừng, các viện nghiên cứu và các trang trại tại Ấn Độ. Các chuyên gia Ấn Độ cũng được mời sang Việt Nam để đánh giá về điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng cho việc trồng cây đàn hương. Ròng rã nghiên cứu từ năm 2006, nhưng phải đến năm 2014, ông và các đồng nghiệp mới thành công trong việc tạo ra phương pháp kích thích hạt cây đàn hương nảy mầm tự nhiên, tạo ra giống cây đạt tiêu chuẩn hoàn toàn theo phương pháp hữu cơ tại Việt Nam.

Để tạo ra sự phát triển bền vững, Vũ Thoại cùng bạn bè thành lập viện Nghiên cứu cây đàn hương và thực vật quý hiếm (ISAF), cùng với đó là thuê 10 ha đất tại  khu công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội) để phát triển loại cây này. Ươm thành công hàng chục nghìn cây giống đàn hương rồi, nhưng khi chuyển giao cho nông dân trồng lại vô cùng khó khăn, khi có biểu kì thu hoạch đến 12 năm. Cũng may, cây đàn hương là cây bán ký sinh, buộc phải có các cây ký chủ, nên trồng xen canh với cam, quýt, cà phê rất tốt.

Bên cạnh đó, để lấy ngắn nuôi dài, cùng với việc ươm trồng cây đàn hương, thì tại đây trồng xen các loại cây thảo dược, như kim tiền thảo, cây sả để lấy tinh dầu. Nhiều loại cây nhập nội khác như Na Thái, bơ Mỹ, bơ Hass… cũng được trồng trong vườn để tạo thu nhập trước mắt trong khi chờ cây đàn hương “cho tiền”. Ký bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho nông dân và cây đàn hương trồng xen không ảnh hưởng tới thu nhập từ cây cà phê, nên nhiều nông dân đồng ý.

Tiến sĩ Vũ Thoại và chuyên gia Ấn Độ

Đến nay, viện ISAF đã trồng khảo nghiệm cây đàn hương tại gần 40 tỉnh thành trên cả nước, cho tín hiệu rất khả quan. Để có thể khai thác gỗ phải mất từ 12-15 năm, thậm chí 30 năm nếu muốn có gỗ đạt chuẩn tốt nhất. Nhưng ngay từ năm thứ tư, cây đã cho nguồn thu từ lá để làm trà cao cấp và hạt dùng để chiết xuất tinh dầu.

Theo Tiến sĩ Vũ Thoại, đến thời điểm này tại các vườn trồng, mới có nguồn thu từ các loại cây xen canh, chưa có nguồn thu từ đàn hương. Dự kiến năm 2017 mới bắt đầu có nguồn thu từ cành và lá cây đàn hương. Viện ISAF đã liên kết với Công ty Sao Thái Dương để sản xuất một số loại kem dưỡng da từ hạt đàn hương và trà từ lá cây đàn hương, có tác dụng thải chất độc trong máu. Những lô sản phẩm đầu tiên sẽ xuất xưởng vào năm mới để xuất khẩu sang Nhật. Mục tiêu đến năm 2022 mới có những vườn cho thu hoạch gỗ cây đàn hương, sẽ được sử dụng để sản xuất nhang hương, dầu  gội đầu, sữa tắm, xà phòng… và rất nhiều sản phẩm liên quan đến đời sống con người.

Để có vùng nguyên liệu cung ứng cho kế hoạch sản xuất chế phẩm này, viện ISAF đang đặt mục tiêu đến năm 2020 sẽ có 4.000  ha trồng cây đàn hương nhờ liên kết với nông dân.

Dù đàn hương mang lại hiệu quả kinh tế cao, nhưng Tiến sĩ Vũ Thoại vẫn không quên khuyến cáo: “Cần có quy hoạch vùng cụ thể với số lượng diện tích được kiểm soát. Không nên chạy theo phong trào mà trồng một cách bừa bãi. Nên tìm hiểu kỹ về đặc tính của cây đàn hương và nếu có điều kiện nên tham khảo ý kiến của các chuyên gia trước khi trồng đàn hương xuống mảnh đất của mình. Cây đàn hương có thể sử dụng được tất cả các bộ phận nên rất khó bảo vệ khi cây trưởng thành. Vì vậy nếu không có điều kiện chăm sóc và bảo vệ cây trên diện rộng, mỗi gia đình chỉ nên trồng 10 – 15 cây trong vườn nhà như của để dành”.

Từ hàng nghìn năm trước, gỗ cây đàn hương đã được sử dụng để xây dựng các công trình tôn giáo ở Ấn Độ, và dầu của đàn hương cũng được đốt lên để tạo mùi hương trong các không gian hành lễ linh thiêng ở chùa chiền. Cây đàn hương được xem là tài sản quốc gia, được bảo vệ nghiêm ngặt tại Ấn Độ và Sri Lanka. Gỗ của cây đàn hương có mùi thơm rất đặc biệt và nhiều dược tính tốt, nên y học cổ truyền Ấn Độ dùng lõi gỗ đàn hương chống viêm, sát trùng, hạ nhiệt, làm săn da, chữa viêm bàng quang, lậu mãn tính, xuất huyết, nấc, khí hư, loét và rối loạn đường tiết niệu.

Ngày nay, hầu hết các dòng nước hoa cao cấp đều phải có tinh dầu đàn hương để giúp định mùi hương thơm của nước hoa. Khoảng 30% mỹ phẩm sản xuất tại Ấn Độ, Úc như kem chống não hóa da, trị nám, trị tàn nhang… có sử dụng chất chiết xuất từ cây đàn hương. Gỗ đàn hương cứng, giác trắng, không mùi, lõi vàng nâu, được sử dụng sản xuất các loại hàng mỹ nghệ cao cấp, đặc biệt chế tác tượng Phật, tràng hạt, Pháp khí Phật giáo và đồ dùng tâm linh. Ấn Độ là quê hương của đàn hương, nhưng  Úc là nước có kim ngạch xuất khẩu gỗ đàn hương lớn nhất thế giới, khoảng 6,5-7 tỉ USD/năm với khoảng 800.000 ha đã được trồng​.

Chu Minh Khôi

 

Gửi phản hồi