PGS Bùi Hiền

Chữ viết của Tiếng Việt hiện tại chưa hợp lý?

Theo đó, ông Bùi Hiền cho rằng trải qua gần một thế kỷ, đến nay chữ quốc ngữ đã bộc lộ nhiều bất hợp lý, nên cần phải cải tiến để giản tiện, dễ nhớ, dễ sử dụng, tiết kiệm thời gian, vật tư…

Những bất hợp lý mà PGS Bùi Hiền đưa ra gồm: Hiện tại, chúng ta sử dụng 2, 3 chữ cái để biểu đạt một âm vị phụ âm đứng đầu. Ví dụ C – Q – K (cuốc, quốc, ca, kali), Tr – Ch (tra, cha), S – X (sa, xa)… Bên cạnh đó, lại dùng 2 chữ cái ghép lại để biểu đạt âm vị một số phụ âm đứng cuối vần như Ch, Ng, Nh (mách, ông, tanh…).

Ông Bùi Hiền nhận định: “Đó là những hiện tượng không thống nhất, không theo một nguyên tắc chung nào dẫn đến khó khăn cho người đọc, người viết, thậm chí gây hiểu nhầm hoặc không hiểu được chính xác nội dung thông tin. Người học như trẻ em hay người nước ngoài, cũng rất hay mắc lỗi do sự phức tạp này mang lại”.

Từ đó, ông kiến nghị một phương án làm cơ sở để tiến tới một phương án tối ưu trình nhà nước. Chữ quốc ngữ cải tiến của tác giả Bùi Hiền dựa trên tiếng nói văn hóa của thủ đô Hà Nội cả về âm vị cơ bản lẫn 6 thanh điệu chuẩn, nguyên tắc mỗi chữ chỉ biểu đạt một âm vị, và mỗi âm vị chỉ có một chữ cái tương ứng biểu đạt. Sẽ bỏ chữ Đ ra khỏi bảng chữ cái tiếng Việt hiện hành và bổ sung thêm một số chữ cái tiếng Latin như F, J, W, Z. Bên cạnh đó, thay đổi giá trị âm vị của 11 chữ cái hiện có trong bảng trên, cụ thể: C = Ch, Tr; D = Đ; G = G, Gh; F = Ph; K = C, Q, K; Q = Ng, Ngh; R = R; S = S; X = Kh; W =Th; Z = d, gi, r. Vì âm “nhờ” (nh) chưa có kí tự mới thay thế, nên trong văn bản trên tạm thời dùng kí tự ghép n’ để biểu đạt.

Theo PGS.TS Bùi Hiền, việc cải tiến theo cách này sẽ thống nhất được chữ viết cho cả nước, loại bỏ được hầu hết các thiếu sót, bất cập không nhất quán trước đây gây khó khăn cho người dùng, giản tiện được bộ chữ cái khi từ 38 chữ cái chỉ còn 31, dễ nắm được quy tắc, dễ nhớ. Tiết kiệm được thời gian, công sức, vật tư trong quá trình tạo lập các văn bản trên giấy, trên máy tính.

Một ví dụ về chữ viết cải tiến theo đề xuất của PGS Bùi Hiền

Nổi lên hàng loạt các ý kiến trái chiều

Trước ý kiến cải tiến chữ viết của ông Bùi Hiền, giới chuyên môn, các nhà ngôn ngữ học đã đồng loạt lên tiếng. Theo PGS-TS Nguyễn Hữu Hoành, Phó Viện trưởng Viện Ngôn ngữ học Việt Nam, vấn đề này đã được các nhà ngôn ngữ học trao đổi, đề cập rất nhiều trong những năm qua chứ không riêng gì đề xuất của PGS-TS Bùi Hiền. Tuy nhiên, không thể thay đổi được và cũng không nên thay đổi, vì chữ viết liên quan đến văn hóa, lịch sử và rất nhiều vấn đề khác. trải qua nhiều thế kỷ, tiếng Việt đã định hình và chữ quốc ngữ đã tồn tại cả thế kỷ với kho tư liệu đồ sộ từ lúc hình thành đến bây giờ.

Chung nhận định của ông Hoành, giáo sư Bùi Khánh Thế (chuyên ngành ngôn ngữ học, Phó Chủ tịch Hội đồng khoa học và đào tạo Trường ĐH Ngoại ngữ – Tin học TP.HCM), phân tích: “Từ lúc hình thành cho đến nay, tiếng Việt có nhiều âm thay đổi nhưng chữ viết vẫn giữ nguyên. Đó chính là sự bền vững cần có, chỉ những gì bất hợp lý mới mất đi. Chưa nói, càng đổi mới thì càng bị rối. Và sẽ phải tốn rất nhiều thời gian, công sức và kinh phí để thay đổi. Vì thế, đối với chữ quốc ngữ, nên tìm cách chú ý khắc phục những cái khó, hơn là cải tiến”.

Đứng đưới góc độ giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn, TS Trịnh Thu Tuyết chia sẻ kỹ càng: “Thật ra, nếu nhìn nhận nghiêm túc thì Tiếng Việt có rất nhiều điều bất hợp lý cả trăm năm nay. Những bất hợp lý được hợp lý hoá bằng những ước lệ mang tính mặc định trong cộng đồng sử dụng Ngôn ngữ Việt, ví dụ các chữ cái c/k/q, gi/r/d, ng/ngh… Những mặc định đó tồn tại lâu dần thành thói quen, từ thói quen thành chuẩn mực chính tả phổ thông… Và đó là điều khó khăn khi người nước ngoài học tiếng Việt, khi họ không thể giải thích bằng cơ sở khoa học mang tính logic mà chỉ chấp nhận như một qui ước mặc định. Ví dụ nhiều học viên thắc mắc về cách viết và cách đọc chữ “gì”…

Bất hợp lý luôn tiềm tàng nhu cầu thay đổi để giảm thiểu tiến tới xoá bỏ nó, để dần mang tới tính khoa học, thẩm mỹ cho tiếng Việt và sự thay đổi thói quen đã hình thành hàng trăm năm là điều cực kì khó khăn. Khó từ phương án thay đổi tới vấn đề giải quyết những hệ lụy cũ trong các văn bản hàng trăm năm nay, đặc biệt là khó khăn trong tâm thế tiếp nhận của cộng đồng. Vậy vấn đề đặt ra là phải tìm phương án tốt nhất cho sự thay đổi, phương án ấy vừa khoa học, hợp lý, không thay đổi quá nhiều những yếu tố có sẵn, tránh gây sốc cho cộng đồng. Phương án do PGS Bùi Hiền đề xuất có quá nhiều sự thay đổi chưa thuyết phục được người sử dụng tiếng Việt, cũng là chủ nhân đích thực của tài sản tinh thần quý giá của cộng đồng nên gây phản ứng là dễ hiểu.

Tiếng nói có trước, chữ viết có sau để ghi âm tiếng nói nên chữ phải thể hiện được đầy đủ các sắc độ tinh tế của tiếng nói, không thể xoá nhòa, đồng nhất các sắc độ đó và thay đổi chính âm khi buộc người sử dụng ngôn ngữ chạy theo chính tả khi đồng nhất x/s; ch/tr; r/d…

Sự thay đổi theo phương án này cũng liên quan tới việc thiết lập lại hệ thống kí tự và dấu tiếng Việt trên máy tính, đặc biệt làm phương hại khá nhiều tính thẩm mỹ của chính tả tiếng Việt”.

Việc cải tiến chữ tiếng Việt của PSG.TS Bùi Hiền không chỉ gây tranh luận trong giới chuyên môn mà cả những người đang sử dụng tiếng Việt cũng bày tỏ nhiều trạng thái cảm xúc. Trên mạng xã hội, nhiều người đã thốt lên: “Ôi, ông tác giả này có vấn đề gì về thần kinh không vậy?”. Thực sự, không hiểu đây là “cải tiến” hay “cải lùi” tiếng Việt nữa. Nếu mà thực hiện theo đề xuất này của ông Hiền, thì tiếng Việt sẽ không còn là tiếng Việt nữa. Chắc chắn là như vậy. Không ai là người Việt có thể hiểu được thứ tiếng mà ông viết ra chứ đừng nói người nước ngoài.

Cứ cho rằng đề xuất có phần “điên rồ” này của ông Hiền được chấp thuận đi, thì 90 triệu người Việt Nam, trừ trẻ sơ sinh, mẫu giáo ra, tất cả sẽ phải học lại tiếng Việt. Toàn bộ tài liệu trong các thư viện, trong các kho tư liệu khổng lồ của tất cả các ngành nghề đang lưu bằng chữ Việt hiện tại sẽ phải xử lý lại bằng hết. Tất cả các nhà văn, nhà thơ, nhà báo sẽ phải đào tạo lại. Mà thôi, bỏ luôn cả thơ đi. Chứ với hệ thống chữ cái như thế thì vần điệu nào dung chứa nổi? Tất cả hệ thống máy tính sẽ phải cập nhật lại phần mềm, toàn bộ người dùng máy tính sẽ phải thay việc dùng mười ngón bằng… mổ cò. Với trường hợp chưa từng thấy trong lịch sử nghiên cứu ngôn ngữ Việt Nam như ông Hiền, có người nói ông định “đốt đền”. Xưa giờ không mấy ai biết ông thì giờ ông nổi như cồn rồi đấy.

Thôi thì ông Hiền có cái ý tưởng không giống ai đấy, là việc cá nhân ông. Nhưng để công trình của ông được in thành sách, được phát hành hẳn hoi, thì thực sự cũng phải xem lại đơn vị xuất bản. Cho dù đây chỉ là một ý kiến trong hội thảo, thì ban biên soạn ít cũng phải thấy nó không bình thường tới mức nếu xuất hiện một cách công khai thì nó sẽ gây bão dư luận chứ. Một thứ chữ viết mà không đồng nhất được với ngôn ngữ nói, không đồng nhất được việc phát âm với việc viết, làm biến dạng chữ viết phổ thông đã được coi là tinh tuý, là sự giàu có về tâm hồn của người Việt, chẳng hiểu mục đích của ông Hiền là gì.

Đỗ Hà – Hà Trang

Gửi phản hồi