Nhân vật Bắc Đẩu trong Táo quân 2018

Phải nói là Chương trình Gặp nhau cuối năm (Táo Quân) đã đến lúc nhạt. Có người cực đoan còn nói là… nhảm. Nhưng, xét đến cùng ngoài chương này ra thì còn cái gì để xem? “Gặp nhau cuối năm” vẫn là điểm nhấn, là cái đinh của truyền hình đêm trước giao thừa. Còn nhớ những chương trình đầu tiên, hầu như ai cũng vui lòng, thỏa mãn. Phần vì mới lạ. Phần vì đáp ứng được nhu cầu thưởng thức lúc bấy giờ. Xem đêm giao thừa năm trước, lại ngóng chương trình của đêm giao thừa năm sau. Tại sao cũng kíp làm chương trình: Đạo diễn, nhóm biên kịch ấy; cũng dàn diễn viên ấy: Quốc Khánh, Công Lý, Xuân Bắc, Chí Trung, Tự Long, Vân Dung, Minh Vượng, Quang Thắng… (gần như trọn vẹn), mà trước thì được đón chào nhiệt liệt, sau càng ngày càng bị kêu ca?

Cái được của Táo Quân năm 2018 là chỉ mặt đặt tên các vấn đề tiêu cực xã hội, hoặc những sự kiện nóng bỏng như:  Các dự án thua lỗ chỏng vó ngàn tỉ. Lợi ích nhóm. Cuộc chiến giữa người sử dụng và các ông chủ thu phí BOT, Công tác đào tạo tiến sĩ. Thuốc ung thư giả. Bạo hành trẻ em. Bác sỹ bị người nhà bệnh nhân bạo hành. Cải cách chữ viết. Quan lộ thần tốc. Tranh ghế quyền lực. Biểu diễn bikini chào đón cầu thủ U23VN trở về… Tiếng cười cũng ít nhiều làm khán giả rung động và cười theo. Có lẽ màn ấn tượng nhất là các Táo Quân tranh ghế với tiếng cười thâm thúy nhất là cuộc thi kiếm tìm Đệ nhất tinh hoa Táo Quân, và cũng có một chút triết lý đã lên cao rồi muốn xuống cũng khó.

Bây giờ, trình độ người thưởng thức cao hơn, đòi hỏi nghệ thuật hơn, trong khi đó yếu tố mới lạ không còn bất ngờ nữa, nghệ thuật không xuống mà… đi ngang, dù các nghệ sĩ thạo nghề hơn. Muốn hay, trước hết kịch bản phải hay. Diễn có duyên và lời thoại hay sẽ làm người xem ám ảnh, nhớ mãi. Tuy nhiên, phần lớn chương trình là hời hợt và tiếng cười dễ dãi, điển hình nhất là phần Táo Kinh Tế thi catwalk. Táo Quân vốn từng được khen là Hài Bắc thâm thúy làm người xem phải nghĩ ngợi, càng nghĩ ngợi càng cười bật ra, thì đến “Gặp nhau cuối năm” lần thứ 15 đã gần như đánh mất thương hiệu.

Các Táo lên trầu trong Táo quân 2018 

Màn nữ vũ công với trang phục hở da thịt “bốc lửa” trình diễn và Ngọc Hoàng mê mẩn bị đẩy lên quá “Ta thích thịt” thành ra dung tục. Đời thường hóa Ngọc Hoàng khi cho ngài háo sắc lén lút bo tiền cho nữ vũ công, nhưng lực bất tòng tâm thành ra tầm thường hóa Ngọc Hoàng quyền uy. Những hạt sạn lổn nhổn như: “kệ bố chúng mày”, “mẹ cha mày”… dung tục đến mức thô thiển, dễ dãi. Những người làm chương trình đã cố gắng tìm kiếm sự thanh xuân qua các diễn viên mới như Trung ruồi, Minh Tiết, Duy Nam…, song các vai phụ này đất diễn và thời lượng xuất hiện quá ít thành ra cũng mờ nhạt.

Chuyện Táo Quân nhạt chưa qua thì đánh đùng một cái lại có Thư ngỏ phản đối Táo Quân miệt thị cộng đồng LGBT làm xôn xao dư luận. Thư này là của Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (Viện ISEE) và Trung tâm ICS (ICS Center) gửi Đài Truyền hình Việt Nam, BBT chương trình “Gặp nhau cuối năm”, cho rằng: “cách tạo hình nhân vật Bắc Đẩu lẫn cách sử dụng ngôn từ có phần xúc phạm đến cộng đồng LGBT”. Tôi không bênh gì BBT chương trình “Gặp nhau cuối tuần”, bởi phần trên tôi đã chỉ ra những cái nhàm, cái nhạt và mòn cũ của Táo Quân, thậm chí đề nghị dừng lại, làm chương trình khác. Tuy nhiên, tôi lại phản đối sự phản đối của Viện ISEE và Trung tâm ICS với chương trình Táo Quân.

Nhân vật Bắc Đẩu (thường được các Táo gọi là cô Đẩu) là một phát hiện của chương trình Táo Quân. Không ai biết Nam Tào và Bắc Đẩu mặt mũi, hình dạng ra sao. Tất cả chỉ là tưởng tượng. Nhưng, dưới cái nhìn của hệ tư tưởng phong kiến thì hai vị coi sổ sinh tử này là… đàn ông. Theo như nghệ sĩ Công Lý thì chính anh là người đề xuất xây dựng hình ảnh một cô Đẩu “ái nam ái nữ” và tính cách như khán giả đã từng xem và cảm nhận: “Thời đó, tôi có nói với Xuân Bắc: “Bắc ơi, anh với chú làm hai ông ở bên Ngọc Hoàng nhiều năm rồi bây giờ phải làm cái gì khác đi một chút. Anh trông gồ ghề (đầu Công Lý hồi đó cạo trọc) nhưng có thể đóng ỏn à ỏn ẻn, õng õng ẹo ẹo kiểu như “ái nam ái nữ”, còn chú thư sinh mảnh mai nhưng cứ đóng hùng hục đi… có khi lại tạo ra được nhiều sự thú vị hơn”.

Rõ ràng là sau đó, hình ảnh Bắc Đẩu có đất diễn hơn, tính cách và cá tính rõ hơn, chứ không mờ nhạt như trước nữa. Khán giả cũng thích xem một “cô Đẩu” làm việc thiên đình mà đanh đá cá cầy và có lúc nũng nịu, hơn là một ông Đẩu đầu đinh, áo vest cứng ngắc, khô khan, chỉ biết mệnh lệnh. Nghệ thuật, coi như là một thành công về xây dựng nhân vật.

Nam Tào – Bắc Đẩu trong Táo quân 2018

Miệt thị cộng đồng LGBT? Có lẽ chỉ các vị ở Viện ISEE và Trung tâm ICS mới nghĩ sâu và xa như thế. Thư ngỏ khẳng định chắc chắn rằng: “…Trong nhiều năm liền, cộng đồng người đồng tính, song tính và chuyển giới (LGBT) luôn là đối tượng bị chương trình “Gặp nhau cuối năm” mang ra làm trò cười, đưa thông tin sai lệch, thậm chí xúc phạm với ngôn từ tệ hại. Đặc biệt trong chương trình “Gặp nhau cuối năm” 2017 (tiết mục “Táo Quân 2018”), nhân vật Bắc Đẩu thậm chí còn bị nói là “Con chi sống trên trời, không phải nữ cũng chẳng phải nam”, “Bọn phụ nữ một nửa”. Nhân vật Bắc Đẩu luôn được đem ra gây cười về vấn đề giới tính”.

Thường là trong quan hệ gia đình hay xã hội, đặc biệt khi xã giao, người tinh tế ít khi nói đến khuyết tật của người đối diện hoặc vắng mặt. Nói điều đó là vô duyên, là làm tổn thương đến người không lành lặn. Mặc cảm và tủi thân dễ nổi lên. Người ta bị khuyết tật vốn đã bị kì thị, bị đem ra cười cợt, đau khổ lắm rồi, lại còn bị vô tình nhắc đến là một điều không nên. Tuy nhiên, cộng đồng LGBT không phải người khuyết tật, không phải bệnh lý như chính các vị viết thư ngỏ đã dẫn “Hiệp hội Chuyên khoa Thế giới về Sức khoẻ Chuyển giới (WPATH) ra tuyên bố coi việc không theo chuẩn giới không phải là một vấn đề bệnh lý”. Và, chương trình Táo Quân cũng không cố ý hoặc vô tình đem nhân vật LGBT ra giễu nhại. Hãy nghe nghệ sĩ Công Lý chia sẻ với một phóng viên: “Tôi nghĩ không ai biết ông Nam Tào trông ra sao, Bắc Đẩu như thế nào cả. Bắc Đẩu là cô Bắc Đẩu hay ông Bắc Đẩu. Chúng tôi quyết định thế chỉ với suy nghĩ để hai nhân vật tương tác nhau, tạo nên một hiệu ứng nào đó thôi chứ chúng tôi không hề có ý gì khác”.

Công Lý là một nghệ sĩ lao động nghệ thuật nghiêm túc và đầy sáng tạo. Cần phải ghi công lớn cho anh về sự sáng tạo nhân vật Bắc Đẩu. Khán giả cũng không ai nghĩ chuyện các nghệ sĩ xây dựng hình ảnh nhân vật của cộng đồng LGBT để đem ra chế giễu. Oan ngút trời đấy! Tôi lại nghĩ: Táo Quân đã tôn vinh cộng đồng LGBT, có một nhân vật đại diện cho cộng đồng ở vai Bắc Đẩu cao ngất ngưởng cùng với Nam Tào và Ngọc Hoàng điều hành thế gian thì vinh quang quá chứ?

Nhưng, Viện ISEE và Trung tâm ICS không nhận ra niềm vinh quang này, vẫn cứ “phản đối việc sử dụng những từ ngữ miệt thị công khai làm tổn thương những thành viên của cộng đồng LGBT chỉ vì đặc điểm cơ thể của họ, cũng như làm khắc sâu thêm những định kiến và phân biệt đối xử trong xã hội với nhóm cộng đồng này”. “Kết án” Táo Quân rất nặng nề và khẳng định: “Việc miệt thị, bêu riếu cộng đồng LGBT là một hành động cần chấm dứt”. Sự thật, trong đời sống xã hội có vấn đề kì thị giới tính. Tư tưởng trọng nam khinh nữ “nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” vẫn còn huống hồ là những người ở giới tính thứ ba! Tuy nhiên, Táo Quân không nhằm vào cộng đồng LGBT để cười cợt. Cái đích của Táo Quân là một chương trình nghệ thuật nghiêng về hài phê phán cái xấu, cái giả. Tất cả mọi đối tượng xấu và vấn đề tiêu cực của xã hội đều có thể đưa ra để giễu nhại.

Vô tình chính các vị viết thư ngỏ lại bộc lộ cái sự mặc cảm, tự ti của mình. Đấu tranh để “bảo vệ và thúc đẩy quyền của người LGBT”, nên chọn biện pháp khác như các vị từng làm, chứ thư ngỏ trong trường hợp này rất dễ khiến dư luận hiểu lầm đang PR cho tổ chức của mình. Có thể Táo Quân cũng không nên tự làm khó cho chương trình khi có vài phát ngôn liên quan đến giới tính khó nghe, giống như người đang ăn va phải hòn sạn nhỏ, nhưng chuyện cũng chẳng có gì lớn lao đến mức viết thư ngỏ khiến dư luận xôn xao, ầm ĩ.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here