Mưa lũ ở Tây Bắc

Không phủ nhận thiên nhiên hung dữ là nguyên nhân trực tiếp đầu tiên gây ra thiệt hại về người và của. Mưa dồn dập, vũ vã đổ xuống núi rừng các tỉnh Tây Bắc, “lượng mưa 3 ngày tại Nậm Giàng (Lai Châu) đã vượt 500mm, Nà Hừ (Lai Châu) xấp xỉ 400mm, Mường Tè (Lai Châu) 370mmm, Bắc Quang (Hà Giang) 380mm…”. Mưa to như thế, “nước chảy chỗ trũng”. Không lũ lụt mới là chuyện lạ.

Thế nhưng, cũng lượng nước mưa như thế, nếu tán rừng nhiệt đới nhiều tầng từ tán cây cổ thụ xuống cây lâu năm, bụi cây lúp xúp, dây leo, cỏ và lớp lá mục, dưới nữa là đất mùn xốp thì nước thẩm thấu được giữ lại phần đáng kể. Còn thừa mới đổ ra suối, sông. Cũng lượng mưa to mấy trăm mm như thế đổ xuống đồi trọc thì chẳng mấy chốc mà thành lũ ống, lũ đâm ngay ở dưới chân núi đồi. Ở nước ta, ngoại trừ một số cánh rừng nguyên sinh còn sót lại đang được bảo tồn nghiêm ngặt, còn lại thì… cơ bản đã phá xong.

Bây giờ, chỗ nào thấy còn màu xanh thì chủ yếu là rừng mới trồng, hoặc rừng xơ xác được giữ lại đang phát triển sau lệnh cấm rừng của thủ tướng chính phủ. Chất lượng rừng mới trồng với rừng nguyên sinh khác nhau một trời một vực, như vườn cây xóm xã với vườn cổ tích. Mất rừng còn mất luôn cả mạch nước ngầm. Vậy là, mùa mưa thì lũ lụt. Mùa nắng thì khô hạn. Nhãn tiền! Người dân miền núi đi xa mấy cây số đến mỏ nước cõng nước là hình ảnh quá quen thuộc đến mức đi vào văn chương và nhiếp ảnh. Câu chuyện phá rừng đầu nguồn, gây ra lũ lụt năm nào cũng là nỗi đau đớn xót xa và nỗi buồn thế sự. Chẳng biết đến bao giờ mới chấm dứt.

Lũ làm sạt lở đường giao thông 

Nhìn thấy cảnh nhà tranh vách đất của dân, trường học của các cháu bị vùi lấp trong bùn vàng sậm Lai Châu và những cây ban đặc trưng miền Tây Bắc neo vào đất sống trên triền đồi sạt lở để nở hoa trắng không phải làm đẹp cho đời mà để tang những người dân vô tội năm nào cũng chết vì lũ lụt, tôi không khỏi xót và phẫn nộ. “4 trang trại nuôi cá hồi, cá tầm ở bản Chu Va 12, xã Sơn Bình, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu trị giá hàng chục tỉ đồng sau một đêm chỉ còn là đất đá, bùn lầy”. Ông chủ nuôi cá bị nước cuốn đi mất tích. Nhiều người bị mưa lũ vùi dập, trôi nổi rồi bị cành cây, đất đá chôn vào lòng đất mà người thân vô phương tìm kiếm. Mất tích, biến mất như chưa hề xuất hiện trên đời. Những cảnh tan hoang, chết chóc, mất mát đau lòng này với chuyện phá rừng có liên quan gì đến nhau?

Mấy năm trước, tôi đọc báo LaiChauonline đã giật mình với thông tin này: “… Gỗ được kéo về xếp đầy gầm sàn nhà, nhưng các hộ dân không đi giao bán mà người mua tự tìm đến vì nhu cầu làm nhà của người dân các bản tái định cư các xã: Nậm Hăn, Căn Co, Nậm Mạ, Nậm Cha… về mua. Có thời điểm mỗi ngày khoảng 2 – 3 xe ôtô gỗ được chở đi nơi khác. Mỗi khi cán bộ kiểm lâm đến thì mọi việc đều im lìm, họ chỉ chờ cơ hội mới di chuyển”. Đốn chặt vô tội vạ như thế thì rừng nào mà chẳng trơ trụi.

“… Bản Nậm Lò có 65 hộ, 350 nhân khẩu, 100% dân số là người dân tộc Dao, bản chưa có điện lưới quốc gia. Trưởng bản Tẩn Minh Đạch cho biết: “Nếu cấm bà con lấy gỗ thì bà con không biết lấy gì mà sống, ruộng có ít (cả bản hiện có 12ha, nếu chia bình quân mỗi hộ chưa đầy 0,2ha),… trong bản có khoảng 40/65 hộ có cưa máy phục vụ cho việc lấy gỗ bán”. Rừng bị tàn phá bởi chính người dân bản địa. Họ phá hủy môi trường sống của chính họ, mà không biết sau này hậu quả đến với mình và cộng đồng ra sao.

Bộ đội tìm kiếm người bị mất tích trong cơn lũ

Có rất lắm nguyên nhân, có nhiều đối tượng phá rừng đầu nguồn gây lũ lụt. Trước hết là, người dân bản địa chặt gỗ theo kiểu mưa dầm thấm lâu cũng hạ sát rừng kinh khủng, nhưng chỉ là tự phát và nhỏ lẻ. Chặt gỗ bán lấy tiền và đốt rừng làm nương vừa là tập quán thói quen, vừa là mưu sinh. Còn các tay phá rừng chuyên nghiệp có tổ chức mới khủng khiếp. Cưa máy. Ô tô nhỏ. Ô tô siêu trường siêu trọng. Lập lán trại ở giữa rừng. Thậm chí còn vũ trang cả súng ống và chống trả quyết liệt khi bị phát hiện, bắt giữ. Cây cối bị hạ sát. Lâm sản khai thác cạn kiện. Cầm thú, chim chóc bị tận diệt. Con nào sống sót thì không còn nơi ẩn nấp. Rừng tan hoang, xơ xác bao nhiêu thì nước mắt xót xa bấy nhiêu.

Hai năm trước, dư luận xôn xao bởi dinh thự gỗ của một nữ trung úy công an. Toàn gỗ quý, hiếm ước giá ngàn tỷ đồng. Gỗ có tuổi đời trăm năm thì không thể là gia đình trồng. Nó phải có xuất xứ ở những cánh rừng nguyên sinh. Nhà gỗ, phản gỗ, sập gỗ, tủ và bàn ghế từ gỗ quý… ở nước ta đâu đâu cũng có. Thói quen và văn hóa sử dụng nhà gỗ, đồ dùng bằng gỗ cũng góp phần làm rừng chảy máu và cạn kiệt. Còn bao nhiêu nhà đang say mê đồ gỗ từ rừng, mà không biết rừng chảy máu và hiểm họa một phần từ cái nhà gỗ, dinh thự gỗ mình đang ở mà vô tình gián tiếp gây ra lũ lụt?

Đất nước ta đang trên con đường công nghiệp hóa. Công nghiệp hóa và tự động hóa thì không thể thiếu năng lượng. Chủ trương phát triển thủy điện lớn, vừa, nhỏ là hoàn toàn đúng và cần thiết. Hàng trăm cánh rừng, thung lũng chìm xuống đáy lòng hồ sau khi tích nước. Rừng xanh bị hi sinh cho thủy điện một cách đau đớn, nhưng là hi sinh cần thiết. Nhưng, cách thức tiến hành có những nơi đang rất chệch choạc.

Người ta chỉ nghĩ đến lợi ích cá nhân và lợi ích nhóm mà không đoái hoài đến cộng đồng. Lẽ ra điều tiết nước lòng hồ phải chủ động xả một cách khoa học và kinh tế thì người ta chỉ chăm chăm một việc tích nước và cho tổ máy chạy. Chạy càng nhiều càng lắm điện. Càng lắm điện càng nhiều tiền. Xả sớm trước trận mưa, trước mùa mưa thì lại sợ thiếu nước, thiếu điện. Chờ cho đến khi nước dâng cao có nguy cơ vỡ đập mới đột ngột xả. Dân chạy không kịp. Trâu bò, chó mèo, gà lợn… càng không kịp. Không chỉ nhà cửa, đồ dùng mà đường sá, công trình kinh tế, văn hóa xã hội khác cũng chìm trong bể nước. Cứu được đập thủy điện thì hi sinh cả một vùng dân vùng đất mênh mông.

Lũ càn quét qua các tình Tây Bắc

Dân vùng xả lũ còn phải chịu bao nhiêu cay đắng, xót xa bởi thủy điện… ăn rừng và đe dọa cuộc sống mỗi khi mùa mưa lũ về. Có phải lũ lụt một phần cũng do làm thủy điện và xả lũ từ đập thủy điện?! Thì đây: “Do lũ về quá lớn, hồ thủy điện Lai Châu mở 1-5 cửa xả mặt, 2 cửa đáy, với lưu lượng khoảng 8.000 m3/s vào 13h ngày 25/6”. Còn phía Hà Giang thì “Mưa lớn, thuỷ điện xả nước khiến thành phố Hà Giang chìm trong biển nước”.Người ta bảo “sống chung với lũ”, bây giờ dân mình phải “sống chung với thủy điện”.

Hà Giang đang trong những ngày mưa lũ gian nan. Sạt núi. Lở đường. Rất nhiều xe ô tô bị cô lập ở Bát Đại Sơn. Con người sống vất vưởng phụ thuộc vào thiên nhiên, song cũng có việc con người tự tạo ra làm khó mình và cộng đồng. Vì sao, bên cạnh cái lợi của thủy điện cũng có cái hại nhãn tiền mà Hà Giang vẫn để xảy ra tình trạng: “chủ đầu tư thủy điện Sông Miện 5 vận hành hồ chứa cao hơn mực nước thiết kế cơ sở 7,7m và mực nước lũ thiết kế 5,4m đã vi phạm về an toàn hồ đập, đe dọa tính mạng và tài sản của hàng chục nghìn hộ dân”. Với cái cách bom nước khổng lồ chồng bom nước cộng với xả lũ vào đầu dân thì không chết cũng ngắc ngoải.

Trong một báo cáo tổng kết ở “Hội nghị về Đa dạng Sinh học” tại Bonn, người ta tính thiệt hại về rừng sẽ làm cho mức sống người nghèo tồi tệ thêm và có thể làm giảm 7% GDP của thế giới vào năm 2050. Ở Việt Nam ta, sự nghèo nàn đã nhãn tiền. Không còn thấy “trám bùi để rụng/măng mai để già” ở rừng nữa. Hổ, báo, gấu, sư tử, voi… chỉ còn trong công viên. Lũ lụt Tây Bắc thêm một lần nữa khẳng định: Thiên nhiên đang trả đũa con người với tần suất ngày càng dữ dội, khủng khiếp. Chết chóc tang thương và thảm họa mất cửa mất nhà, mất cả đất do lũ cuốn đang đổ vào đầu người dân lương thiện, vô tội. Còn thủ phạm giấu mặt chặt gỗ tàn phá rừng đầu nguồn, hủy hoại màu xanh làm thủy điện gây ra thiên tai lũ lụt thì bình an vô sự, đang ung dung hưởng lạc xa hoa. Bất công vô cùng bất công. Phi lý tận cùng phi lý!

Hiện nay, Nhà nước ta đã đóng cửa rừng. Đã quá muộn, nhưng muộn còn hơn không. Hãy hành động gấp để chấm dứt phá rừng. Hãy từ bỏ tập quán sử dụng gỗ rừng làm nhà, làm đồ gia dụng. Chỉ sử dụng gỗ từ vườn trồng và rừng trồng. Đóng cửa rừng tuyệt đối! Cành cây mục, ngọn cỏ khô cũng không đưa ra khỏi rừng. Hãy mở hội nghị Diên Hồng bàn cách chống phá rừng đầu nguồn và thảm họa xả nước của thủy điện. Việc này lớn lắm, làm được còn có ích hơn là mở những dự án to lớn, viển vông và lãng phí.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here