Một góc khu đô thị Thủ Thiêm

Dự án Khu đô thị mới Thủ Thiêm đã được triển khai gần hai thập niên qua, với hàng trăm hạng mục công ích và hàng ngàn công trình dân sinh. Theo Quyết định 367 của Thủ tướng ban hành ngày 4/6/1996, thì Khu đô thị mới Thủ Thiêm là một siêu dự án được thực hiện trên phần lớn diện tích của bán đảo Thủ Thiêm, phải di dời 15 ngàn hộ dân. Tất nhiên, người dân luôn ủng hộ những chủ trương phát triển của Chính phủ, nhưng nếu không dựa trên bản đồ quy hoạch cụ thể thì dựa vào căn cứ nào để xác định sở hữu tài sản trong quá trình bàn giao mặt bằng?

Không có bản đồ quy hoạch kèm theo Quyết định 367 của Thủ tướng, là một trong những nguyên nhân làm cho tranh chấp và cưỡng chế xảy ra liên tục trên địa bàn quận 2. Hiện tại vẫn còn vướng mắc khiếu nại của gần 100 hộ dân liên quan đến khu đô thị mới Thủ Thiêm mà chưa có cách tháo gỡ. Lý do, các hộ dân cho rằng đất của họ đang canh tác và sinh sống đều không thuộc diện tích dự án Thủ Thiêm được phê duyệt, nhưng vẫn bị thu hồi và không bồi thường thỏa đáng.

Mọi xung đột lợi ích đất đai sẽ được giải quyết gọn gàng, nếu bản quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm được trưng bày công khai trước mắt mọi người. Vậy mà, kỳ lạ thay, trong cuộc họp báo về kinh tế – xã hội TP. HCM ngày 2/5/2018, Chánh văn phòng UBND TP. HCM – Võ Văn Hoan tiết lộ tấm bản đồ quy hoạch Thủ Thiêm đã thất lạc, đồng thời nhấn mạnh “bản đồ chưa tìm thấy trong hồ sơ lưu chứ không phải không có. Trong thủ tục trình Chính phủ phải có đầy đủ giấy tờ theo quy định, mới được phê duyệt… Thành phố đang chỉ đạo phải truy bằng được, nghe nói cũng đã tìm thấy được bản photo, bản sao chứ không phải bản gốc, bản màu. Như vậy không phải là không có”.

Đơn vị trực tiếp liên quan đến bản đồ quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm là Sở Quy hoạch – Kiến trúc TPHCM, trước đây được gọi là Văn phòng Kiến trúc sư trưởng TPHCM. Ông Nguyễn Thanh Nhà với tư cách Giám đốc đương nhiệm Sở Quy hoạch – Kiến trúc cho biết, lãnh đạo thành phố đã chỉ đạo các sở ngành rà soát từng nguồn, các đơn vị tư vấn trước đây nhưng không thấy bản đồ 1/5.000.

1 tấm bản đồ khu đô thị Thủ Thiêm do ông Võ Viết Thanh (nguyên Chủ tịch UBND TP.HCM) còn lưu giữ 

Sở Quy hoạch – Kiến trúc là nơi quản lý dữ liệu quy hoạch của thành phố, nhưng từ đó đến nay chưa từng thấy tấm bản đồ này. Lãnh đạo thành phố cũng đã liên hệ tất cả các đơn vị liên quan từ Trung tâm Lưu trữ Quốc Gia III tại TP. HCM, Chi cục Lưu trữ thành phố, Văn phòng Chính phủ, Bộ Xây dựng… nhưng các cơ quan này trả lời “không lưu trữ”. Còn tại Văn phòng Chính phủ thì có Quyết định 367 nhưng không có bản đồ kèm theo. Hiện tại, lãnh đạo TPHCM đã báo cáo Chính phủ cũng như Bộ Tư pháp để có ý kiến.

Tấm bản đồ quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm bỗng dưng biến mất là một sự kiện khó hiểu đến mức sững sờ. Thế nhưng, một diễn biến khác lại khiến dư luận chưng hửng hơn là phát ngôn của ông Nguyễn Hồng Điệp – Trưởng ban tiếp công dân Trung ương, trực thuộc Thanh tra Chính phủ. Từ vai trò của mình đã từng trả lời những chất vấn của các hộ dân tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm đi lên đi xuống khiếu kiện nhiều năm, ông Nguyễn Hồng Điệp khảng khái: “Tôi khẳng định luôn là đến nay qua kiểm tra thì hoàn toàn không thấy bản đồ kèm theo quy hoạch được duyệt theo quyết định của Thủ tướng”.

Nếu những lời hùng hồn của ông Nguyễn Hồng Điệp hoàn toàn là sự thật, thì khi không có bản đồ 1/5.000, Ban quản lý dự án Thủ Thiêm lấy cơ sở nào để đưa ra bản đồ chi tiết 1/2.000 và triển khai toàn diện từ khâu duyệt chi tiết đến bồi thường giải tỏa? Có vẻ bình thản, những người có trách nhiệm với diện mạo hiện tại của Khu đô thị mới Thủ Thiêm phân tích như sau: Dự án được Thủ tướng phê duyệt quy hoạch năm 1996, bản đồ tỉ lệ 1/5.000. Tuy nhiên, trong phê duyệt của Thủ tướng không thể hiện rõ quy mô và ranh giới khu vực quy hoạch tương ứng của dự án Thủ Thiêm. Đến năm 1998, UBND TP căn cứ vào quyết định 13585 của kiến trúc sư trưởng phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/2.000 để ban hành quy hoạch. Ranh giới của dự án căn cứ theo bản đồ được duyệt với quy mô 618ha, không kể diện tích sông Sài Gòn.

Cách giải thích ấy, chưa hẳn đã đủ và dẹp yên những thắc mắc của dư luận. Bởi lẽ, về nguyên tắc, khi đưa ra một quyết định thu hồi đất của người dân phải có bản đồ gốc để có căn cứ để hai bên cùng thấu hiểu và hợp tác. Chua chát thay, đã nhiều năm qua, Ban quản lý dự án Thủ Thiêm không trả lời được cho người dân là có bản đồ quy hoạch gốc hay không, dẫn đến sự hoài nghi và khiếu kiện vượt cấp của hàng trăm hộ dân.

Vậy số phận nhiều lắt léo của tấm bản đồ quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm phải được dõi theo như thế nào cho bớt rắc rối? Thứ trưởng Bộ Xây dựng- Lê Quang Hùng cho biết, Khu đô thị mới Thủ Thiêm được quy hoạch chung lần đầu tiên năm 1996, sau đó điều chỉnh quy hoạch năm 2005. Một dự án lớn như Thủ Thiêm thì việc quy hoạch triển khai theo hai bước là quy hoạch chung (bản đồ 1/5.000) và quy hoạch chi tiết (1/2.000). Như vậy ở Thủ Thiêm có nhiều bản đồ.

Khu đô thị Thủ Thiêm nhìn từ trên cao

Tất cả bản đồ có căn cứ pháp lý từ 2005, như bản đồ quy hoạch chung, chi tiết, xác định ranh giới hiện giữ đầy đủ, việc triển khai dự án, thu hồi đất là dựa trên cơ sở các bản đồ này. Còn bản đồ thất lạc là bản đồ quy hoạch chung được phê duyệt năm 1996, về pháp lý đã được thay thế bởi quy hoạch chung năm 2005. Việc thất lạc tài liệu gây ảnh hưởng như thế nào và trách nhiệm thuộc về ai, liên quan đến triển khai chi tiết của quy hoạch trước ra sao, tất cả sẽ được cơ quan chức năng xem xét làm rõ!”.

Sau sự ra đời hoành tráng của Khu đô thị mới Phú Mỹ Hưng, thì sự hình thành của Khu đô thị mới Thủ Thiêm là một cơn sốt mới trên thị trường địa ốc Sài Gòn. Các loại nhà đầu tư, từ dạng “cá mập” đến dạng “cò con” đều nhảy vào bán đảo Thủ Thiêm với hy vọng thu được những món lợi nhuận béo bở. Trong văn bản gửi Thủ tướng năm 2015, UBND TP. HCM cho biết tổng vốn đầu tư để bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư, đầu tư hạ tầng kỹ thuật, trả các khoản lãi vay cho Khu đô thị mới Thủ Thiêm là hơn 29.000 tỷ đồng.

Sau khi hầm vượt sông Sài Gòn thông xe, nối quận 2 và quận 1, thì tốc độ xây dựng tại Thủ Thiêm cực kỳ chóng mặt. Biệt thự mọc lên như nấm mà chung cư cũng mọc lên như nấm. Nếu như trước đây quận 2 chỉ nổi bật với khu vực Thảo Điền nằm dưới chân cầu Sài Gòn, thì giờ đây các đại gia chen nhau về các con đường mới mở như Mai Chí Thọ, Đồng Văn Cống, Nguyễn Thị Định và những con đường sát cạnh cao tốc Long Thành – Dầu Giây.  Nếu những ai đã từng rời xa Thủ Thiêm khoảng 10 năm, thì giờ đây quay lại sẽ không thể nào nhận ra những hình ảnh ngày nào gắn với địa danh đồn Giác Ngư, cầu Ông Cậy, xẻo Ông Rái hoặc rạch Bần Cụt.

Tấm bản đồ gốc bị thất lạc, do vô tình hay do cố ý? Phải chăng, có những kẻ đã trục lợi từ sự thay đổi quy hoạch một cách ranh ma so với bản đồ ban đầu? Khi tham gia tư vấn thiết kế cho dự án Thủ Thiêm, tập đoàn Sasaki của Mỹ mong muốn: “Ngoài việc tạo ra một khu trung tâm mới hiện đại, tiếp thu tinh hoa của nền văn minh và khoa học thế giới, Thủ Thiêm còn là đô thị mang đậm bản sắc dân tộc và đặc trưng vùng sông nước đồng bằng Nam Bộ”. Vậy mà, đến hôm nay, khi giá đất đền bù cho người dân chỉ chục ngàn đồng/m2 đã tăng vọt lên trăm triệu đồng/m2 thì mọi thứ vẫn còn ngổn ngang và tiềm ẩn không ít hệ lụy.

Phó Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Trọng Hoà, người từng giữ chức Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc TPHCM và Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM ngậm ngùi: “So với ý tưởng của phương án Sasaki, việc chuyển tải các đặc trưng văn hóa của Sài Gòn – TP.HCM sang Khu đô thị mới Thủ Thiêm đang có nguy cơ bị mất dần đi. Chúng ta bị “chi phối” quá nhiều bởi những lời “hứa hẹn”, bởi tham vọng của các nhà đầu tư đang bằng “mọi giá” lấy lợi nhuận làm thước đo cho sự thành công của họ!”.

Tâm Huyền

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here