Khu mộ được thiết kế như những tòa cung điện nhỏ

Khu vườn của ông Trần Thanh Hùng (ngụ ấp Trường Đông A, xã Tân Thới, huyện Phong Điền, TP. Cần Thơ) nằm ngay phía sau nhà, trồng rất nhiều vú sữa. Băng qua mấy bờ vườn, rẽ trái, có 1 khu mộ cổ xây dựng kiên cố, trông rất trang nghiêm và đầy vẻ uy phong. Ngay cửa vào là 2 cánh cửa bằng thép dày, cao quá đầu người. Điều lạ là cửa được thiết kế không hàn dính với nhau như những cánh cổng thời nay, mà có các thanh mộng sắt ghép vào, kết dính các thanh sắt như đóng đinh. Lối vào có nhiều bậc thang…

Ngôi dinh thự của ông Ban Tế qua ảnh tư liệu

Cả khu mộ được thiết kế như những tòa cung điện nho nhỏ, rất công phu, tinh xảo, đầy hoa văn chạm khắc tinh tế, cả phía trên trần. Mộ của ông Ban Tế (Trần Đại) nằm ở giữa, lớn nhất, có cả móc treo đèn trên trần, chứng tỏ thời xưa chủ nhân đã là người giàu có và sử dụng máy phát điện. Còn mộ bà vợ lớn nằm bên tay phải, mộ bà nhỏ nằm bên trái. Tất cả các bia mộ đặt phía trên đầu mộ đều được làm bằng đá cẩm thạch. Mỗi ngôi mộ được thiết kế thành “dinh cơ” riêng, nằm cách nhau vài mét.

Điều đáng ngạc nhiên là theo người dân địa phương bên trong lớp vôi là những hoa văn được vẽ sắc nét. Qua thời gian, lớp vôi bên ngoài bong rữa, các hoa văn mới lộ ra, như sắp đặt từ trước của người thiết kế. Có thể đoán, các thợ xây đã vẽ hoa văn trước, sau đó mới sơn tô vôi lên, để khi nào lớp vôi bên ngoài bong tróc, các hoa văn đầy màu sắc mới lộ ra. Từ trong ra ngoài, các “dinh cơ” được xây dựng rất kiên cố, nền tôn cao ráo…

Hoa văn lộ ra sau khi lớp vôi bong tróc

Ông Trần Thanh Hùng là thế hệ thứ 5 trong gia tộc, đang chăm sóc khu mộ này. Ông khẳng định, cả khu mộ chỉ mới thay gạch ở ngôi mộ của “bà nhỏ”, vì dột nước, bong tróc. Còn lại đều giữ nguyên hiện trạng. “Nhiều chỗ trên ngôi mộ đã bị hư hao nhiều nhưng tôi không muốn sửa, sẽ làm mất giá trị mà ông bà ta để lại. Tôi sẽ giữ gìn và bảo tồn để con cháu sau này lớn lên, nhìn về ngôi mộ mà biết đến nguồn gốc của mình”, ông Hùng nói. Theo ông Hùng, một trong những lý do mà ông không dám tu sửa khu mộ là các hoa văn, bờ tường, cột… đều chạm khắc và xây rất tinh xảo, thợ thời nay rớ vào là xem như hỏng!

Việt Nam trong suốt thời kỳ Pháp thuộc, mọi nề nếp sinh hoạt, lối sống, phong cách Á Đông của dân Việt cũng bị ảnh hưởng ít nhiều bởi “chất Pháp”, kiến trúc Việt Nam cũng không ngoại lệ. Quần thể mộ cổ của gia đình ông Trần Ban Tế có nét tương đồng như vậy. Ở đó, có sự kết hợp hài hoà, tinh tế của lối kiến trúc phương Tây và kiến trúc truyền thống phương Đông. Rõ nhất là ngôi mộ của người con trai thứ Bảy, đặc sệt phong cách kiến trúc Pháp, bởi ngôi mộ này do ông Bảy đích thân thiết kế sau khi du học từ Pháp về.

Khu mộ cổ

Theo lời ông Hùng, ngôi mộ này hình thành vào khoảng những năm 1842. Bấy giờ, ông Ban Tế là 1 trong những người giàu nhất Tây Đô (Cần Thơ hiện nay). Thời ấy, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, việc đi lại phần lớn là đi bộ. Khi vợ chồng ông vừa từ Trung Quốc di cư sang, ông đã sắm cho mình một chiếc ghe riêng, chạy dọc theo các nhánh sông để buôn bán trà, thuốc, cốm… Trong nhóm người Trung Quốc sang Tây Đô thời ấy, ông được bầu là Trưởng Ban, nên dần dà người ta gọi ông là ông Ban Tế.

Sau một thời gian buôn bán, kiếm được một số tiền, ông xây nhà và mua hàng ngàn héc-ta đất để trồng trọt. Vùng Kiên Giang, Ô Môn… cũng có đất của ông. Ông trở thành người giàu có nhất vùng. Mới đây, người dì của ông Hùng bất ngờ tìm được 1 bức ảnh về dinh thự ngày xưa của ông Ban Tế. Dù ảnh rất mờ nhưng có thể nhận thấy đây là khu dinh thự rất lớn! “Nhà của ông Tổ tôi có 100 cửa sổ, lớn lắm, sau đó chiến tranh, rồi người dân vì ghét nhà giàu nên xông vào đập phá hết, không còn lại dấu vết gì. Ruộng đất của ông cha để lại cũng bị tịch thu, tá điền “trưng dụng” hết. Sau này có tiền tôi mới mua lại từ từ, được khoảng 1 héc-ta như hiện nay”, ông Hùng cho biết.

Bị sưng “của quý” khi tè bậy vào mộ

Theo ông Hùng, người vợ đầu của ông Ban Tế không có con trai. Thương chồng, muốn có người nối dõi tông đường nên bà đích thân lựa chọn và cưới về cho ông 1 cô gái địa phương làm vợ nhỏ. Ông Hùng kể: “Tôi nghe ông bà kể lại, ngày xưa ông Tổ có 8 người con với người vợ sau. Có người con thứ 7 sau này học bên Pháp và về xây khu mộ với kiến trúc Pháp”.

Theo ông Hùng, ông Ban Tế giàu có nhưng không ăn chơi như mấy công tử ngày xưa, mà hay làm việc thiện, còn đóng góp tiền xây dựng Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ. Bệnh viện này được xây tại Cần Thơ vào năm 1885, sau này đập và xây mới thành Bệnh viện Đa khoa TP. Cần Thơ (hiện nay). Tuy nhiên, chi tiết này chưa được kiểm chứng, mà chỉ là lời nói của ông Hùng.

Mộ bia của ông Ban Tế

Các bia mộ cổ trong khu này đều được khắc bằng chữ Tàu, ngoại trừ ngôi mộ của người con thứ bảy (trên bia ghi mất năm 1927), khắc bằng tiếng Pháp. Đến giờ, ông Hùng cũng không tìm được ai để giải nghĩa những gì khắc trên bia mộ của cụ Tổ và 2 bà vợ của mình. Theo ông, chưa từng có nhà khảo cổ, nghiên cứu lịch sử nào tìm đến đây. Trong khi cùng thời, ngôi nhà cổ ở Bình Thủy của dòng họ Dương xây vào năm 1870 (tại quận Bình Thủy, TP. Cần Thơ) hiện rất nổi tiếng…

Được biết, khu mộ cổ này được khởi công trước khi ông Ban Tế qua đời, đến khi ông mất công trình này vẫn chưa hoàn thiện nên những người con thay cha làm việc này. Ông Hùng kể, ông Ban Tế là người cùng thời ông Dương Chấn Kỷ (chủ ngôi nhà cổ ở Bình Thủy – từng được chọn là bối cảnh chính cho bộ phim nổi tiếng Người Tình của đạo diễn Jean-Jacques Annaud, với các ngôi sao Jane March, Lương Gia HuyLisa Faulkner, khởi quay tại Việt Nam vào năm 1986. Bấy giờ, độ giàu có của 2 ông có thể xem là ngang nhau. Lúc còn sống, 2 người có giao kèo với nhau, sau này khi chết, không tính “của chìm”, thì toàn bộ “của nổi” là tiền mặt, heo gà, trâu bò… sẽ được mang ra đãi ở đám ma hết. Khi nào hết “của nổi” mới được chôn, xem ai kéo dài đám ma của mình hơn.

Rốt cuộc, trời xui đất khiến thế nào, cả 2 người ra đi cùng 1 ngày. Cả 2 bên gia đình theo lời căn dặn, ngày nào cũng mổ heo, gà… mở tiệc đãi khách, rước đám hát về phục vụ khách, mà không nhận tiền cúng điếu. Kết quả, vừa tròn 3 tháng ông Kỷ đã được chôn cất, còn ông Ban Tế sau 3 tháng 10 ngày mới được khâm liệm. Ông Hùng kể: “Tôi nghe nói quan tài của ông Tổ được dán kín bằng nhựa thông, không có kẽ hở nên không bốc mùi. Do đó, để hơn 3 tháng vẫn không có vấn đề gì”.

Tuy nằm bí ẩn và có khung cảnh nguy nga xen lẫn rùng rợn vì dấu ấn thời gian, nhưng khu mộ vẫn được người dân địa phương lui tới thăm viếng, không hề sợ sệt gì. Theo ông Hùng, ông chỉ nghe kể duy nhất một lần, là vào thời kháng chiến chống Mỹ, có 1 anh lính Ngụy say rượu, đi vào khu mộ… tè bậy, chửi thề ỏm tỏi. Ngay đêm đó, hạ bộ của anh ta bỗng nhiên sưng vù, căng cứng và đau đớn. Nghe lời người địa phương mách, anh ta vội mang heo quay đến khu mộ cúng vái, căn bệnh mới chấm dứt.

Mấy năm trước, khi chính quyền quy hoạch xây dựng hệ thống đê bao, ban đầu dính ngay khu mộ. Nhưng khi vào quan sát khu một cổ, cán bộ té ngửa, xác minh nhiều nơi, và cuối cùng phải dời quy hoạch sang hướng khác chứ không dám động đến khu mộ cổ.

Hiện ngôi mộ cổ vẫn được gia đình ông Hùng gìn giữ, bảo tồn và ông vẫn đang đau đáu một nỗi niềm là chưa thấu hiểu được tâm ý của ông cha để lại qua những chữ Hán trên các văn bia ấy. Ông rất mong cơ quan chức năng nghiên cứu, xem xét và giúp ông bảo tồn khu mộ. Trao đổi với PV, lãnh đạo Đảng ủy xã Tân Thới cho biết, cũng… mới nghe về khu mộ cổ này.

Thanh Tâm

Gửi phản hồi