“Karoshi” – tử thần của giới trẻ Nhật Bản

Nhật Bản là một trong số ít quốc gia có số giờ làm việc dài nhất thế giới, nhiều thanh niên đã chết vì kiệt sức, trong đó có Naoya, con trai duy nhất của bà Michiyo Nishigaki, người được đưa vào viện Tokyo cấp cứu trong câu chuyện kể trên.

Bà Michiyo – từ ngày con mất – đã không còn hoạt bát như thường ngày. Chỉ trong vòng 2 tuần, người mẹ 56 tuổi đã gần giống bà lão trên 70, tóc bạc, mặt xuất hiện vô vàn nếp nhăn. Naoya là đứa con duy nhất mà bà có được sau những tháng ngày chạy chữa vô sinh hồi còn trẻ. Tuy nhiên, tài sản mà bà từng tự hào là “lớn nhất cuộc đời” đã không còn nữa. Trước đó hai năm, chồng bà cũng đã ra đi sau một cơn đột quỵ.

Ngày càng nhiều thanh niên Nhật chết vì làm việc quá sức

Trong căn nhà trống trải, bà Michiyo bây giờ theo giờ giấc của người tu hành. Tức là niềm vui của bà chỉ là cầu nguyện, ăn chay và… hoài niệm.

Theo lời kể của người mẹ bất hạnh, Naoya yêu máy tính từ nhỏ. Tốt nghiệp đại học, cậu vô cùng sung sướng khi được vào thẳng một công ty viễn thông lớn vì đó là cơ hội nghề nghiệp hiếm có trong thị trường lao động đầy khắc nghiệt ở Nhật. Bà Nishigaki khi đó rất tự hào về con. Tuy nhiên, hai năm sau, bà nhận thấy có điều bất thường.

“Thằng bé bảo tôi rằng nó rất bận nhưng vẫn ổn”, bà nhớ lại. “Lần nó về nhà dự đám tang ông ngoại đã ngủ mê mệt. “Mẹ ơi, để con ngủ một lúc thôi, con không mở được mắt ra. Con xin lỗi, để con ngủ một lúc thôi'”. Linh cảm của người mẹ mách bảo cho bà biết công việc của cậu con trai đang có trục trặc. Bà đã từng gặng hỏi nhưng Naoya không nói. Cậu thanh niên quá yêu công việc và chấp nhận cuộc sống hiện tại. Sau đó, bà Michiyo đã dò hỏi đồng nghiệp của con trai và biết được cậu thường xuyên làm việc quá giờ.

“Thằng bé thường làm từ sáng tới giờ có chuyến tàu cuối cùng (khoảng 1h đêm). Nếu lỡ chuyến, nó ngủ lại bên bàn làm việc”, bà nói. “Có những hôm, nó phải làm việc qua đêm tới 10h tối hôm sau, tức là 37 tiếng liên tục”.

Những cảnh tượng này không phải hiếm thấy tại Nhật Bản

Gần 3 năm kể từ ngày được tuyển chọn đi làm, Naoya chết khi mới 27 tuổi vì kiệt sức. Cái chết của cậu chỉ là một trong vô số những vụ mà người Nhật gọi là “karoshi” – chết do làm việc quá sức.

Cô gái xinh đẹp Matsuri Takahashi cũng là tấm gương điển hình có kết thúc bất hạnh giống Naoya. Giáng sinh năm 2015, Matsuri Takahashi (khi đó mới 24 tuổi). Matsuri là nhân viên công ty quảng cáo Dentsu và trong một khoảnh khắc nghỉ quẩn, cô gái đã nhảy lầu tự tử từ tầng 42. Nguyên nhân sau đó được xác định là Matsuri thiếu ngủ trầm trọng vì làm việc thêm 100 giờ một tháng. Cô không có cách nào giải toả áp lực này và quyết định tìm đến cái chết.

Gần 2 năm sau cái chết của con gái, Mẹ của Matsuri vẫn nức nở khi ai đó nhắc đến con gái. Bà bảo, nếu bây giờ có thể thay đổi điều gì, thì bà sẽ ngăn cản không cho con gái đi làm…

Nguyên nhân: Cuộc sống áp lực, giá cả đắt đỏ và… tại chính phủ

Makoto Iwahashi, chuyên gia của Posse, một tổ chức điều hành đường dây trợ giúp lao động trẻ, cho rằng hiện tượng này rất thường gặp ở Nhật, đặc biệt đối với những người khởi nghiệp. Ông cho biết hầu hết các cuộc gọi tới Posse đều than phiền vì giờ làm việc kéo dài.

“Thật đáng buồn, lao động trẻ cho rằng họ không có lựa chọn nào khác”, ông nói. “Nếu không nghỉ việc, họ phải làm việc thêm 100 giờ. Nếu nghỉ việc, họ không đủ tiền sống”.

Ông Iwahashi nhấn mạnh đến giá cả, mức chi tiêu và một thị trường việc làm bấp bênh khiến tình hình tồi tệ hơn. Những thanh niên Nhật Bản đều được dạy về lòng tự trọng và việc không ăn bám gia đình là một trong những tiêu chí mà họ buộc phải phấn đấu.

“Vào những năm 1960, 1970, hiện tượng karoshi có tồn tại nhưng khác biệt lớn ở chỗ, khi đó, người lao động tuy phải làm việc nhiều giờ nhưng họ được đảm bảo công ăn việc làm suốt đời. Bây giờ thì không thế, và đó chính là khác biệt”, Iwahashi chia sẻ.

Một thanh niên có công ăn việc làm ngay cả ở công ty lớn cũng khó lòng chi phí đủ cho mình trong 1 tháng nếu họ không làm thêm giờ. Cuộc sống càng áp lực hơn nếu các thanh niên Nhật lập gia đình trước tuổi 30 mà không có tích luỹ kinh tế đủ chi phí tối thiểu trong vòng 10 năm.

Đứng ở tầm vĩ mô, nhiều nhà phê bình đang vận động giảm thiểu karoshi quy kết cho đường lối của chính phủ. Hồi đầu năm, chính phủ đã đề xuất hạn chế số giờ làm thêm trung bình tháng là 60 giờ, tuy nhiên, các doanh nghiệp được phép cho nhân viên làm thêm 100 giờ trong “thời kỳ bận rộn”.

Các nhà phê bình cho rằng chính phủ đang ưu tiên doanh nghiệp và lợi ích kinh tế hơn là tới phúc lợi người lao động.

“Người dân Nhật tin tưởng chính phủ nhưng họ đang bị phản bội”, Koji Morioka, một học giả đã nghiên cứu về karoshi 30 năm nay, cáo buộc.

Nói trên BBC, bà Michiyo cho rằng, chính phủ Nhật đang giết chết những lao động đáng ra phải được trân trọng. “Doanh nghiệp chỉ chú trọng lợi ích ngắn hạn”, bà nói. “Con trai tôi và những lao động trẻ khác không ghét làm việc. Họ có năng lực, muốn làm tốt công việc. Hãy cho thanh niên cơ hội để không phải làm việc quá giờ, không phải kiệt sức, rồi đất nước sẽ được lợi từ đó”.

Giải pháp “tắt đèn nghỉ sớm” liệu có ổn?

Theo thống kê năm ngoái do bộ Lao động Nhật công bố, cả nước có khoảng 150 vụ karoshi, bao gồm những vụ chết vì đau tim, đột quỵ và tự tử. Tuy nhiên, các nhà hoạt động cho biết, con số thực cao hơn ít nhất 10 lần.

Gần 25% công ty Nhật Bản có nhân viên làm thêm hơn 80 giờ mỗi tháng mà không được trả lương. Còn 12% nhân viên làm việc thêm 100 giờ mỗi tháng. Theo khoa học, làm thêm quá 80 giờ mỗi tháng là ngưỡng tăng nguy cơ tử vong.

Chính phủ Nhật Bản đang chịu sức ép phải thay đổi tình trạng này nhưng thách thức đặt ra là: Có thể thay đổi hay không nền văn hóa đã tồn tại hàng thập kỷ, khi mà chỉ cần rời công sở sớm hơn sẽ làm mếch lòng sếp hoặc đồng nghiệp?

Nhiều người không hề có khoảng thời gian thư giãn nào sau giờ làm việc

Cơ quan quản lý hành chính cao nhất của quận Toshima, Tokyo, đã phải áp dụng biện pháp tắt hết đèn cơ quan lúc 19h hàng ngày để ép nhân viên về nhà. Những công ty nào còn sáng đèn vào giờ “giới nghiêm” này sẽ bị phạt rất nặng, tái phạm có thể bị “treo” giấy phép hoạt động hoặc giải thể công ty theo kiểu cưỡng chế.

“Chúng tôi muốn làm việc gì đó hữu ích”, Hitoshi Ueno, quản lý văn phòng cho biết. “Không chỉ giảm làm việc quá giờ, chúng tôi còn muốn mọi người làm việc hiệu quả hơn, năng suất hơn, để họ thoải mái tận hưởng thời gian rảnh. Chúng tôi muốn thay đổi hoàn toàn môi trường công sở”.

Việc làm của chính quyền quận Toshima vấp phải phản ứng của các nhà nghiên cứu. Họ cho rằng, những biện pháp này chỉ mang tính tạm thời mà không giải quyết triệt để vấn đề cốt lõi: đó là lao động trẻ đang chết dần vì phải làm việc trong môi trường quá căng thẳng và thời gian quá dài. Tuy nhiên, ông Ueno vẫn đặt ra quyết tâm phải làm gì đó ngay từ bây giờ để karoshi không còn là nỗi ám ảnh nghiêm trọng.

“Tắt đèn đúng giờ là giải pháp tình thế hay lâu dài chúng ta cần phải có thời gian đánh giá. Nhưng nó sẽ là chiếc barie giới hạn số giờ làm thêm. Chúng tôi sẽ cố gắng thay đổi, giúp lao động thay đổi. Trước tình hình tồi tệ, chúng ta cần phải làm gì đó chứ không thể ngồi yên”, Ueno khẳng định.

Như Ý

 

 

 

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here