Cây sen - vị chính trong bài thuốc

Bài thuốc truyền miệng trong dân gian

Là thầy thuốc Đông y, nhưng trong một lần chăm người thân tại Bệnh viện Đa khoa TP. Cần Thơ, anh Phan Hoàng Trí (39 tuổi, thị trấn Ngã Sáu, huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang) đã hết sức ngỡ ngàng với trường hợp khỏi chứng hở van tim mà không cần uống 1 viên thuốc Tây nào của một bệnh nhân. Đó là bà Ba Hoàng (60 tuổi) ở huyện Vĩnh Lợi, tỉnh Bạc Liêu.

Theo anh Trí, bà Ba Hoàng cho biết, do thấy có triệu chứng khó thở, kèm những cơn mệt thường xuyên và kéo dài nên bà đã đến Bệnh viện Đa khoa TP. Cần Thơ khám khối u trên cổ. Qua kiểm tra, các bác sĩ yêu cầu bà Hoàng mổ tách bướu. Tuy nhiên quá trình thăm khám, bác sĩ còn phát hiện thêm nguyên nhân khiến bà Hoàng hay bị mệt là do bà bị hở van tim 3 lá ở mức độ cần phải can thiệp bằng phẫu thuật.

Bác sĩ cho biết bà không thể mổ khối u ở cổ lúc này. Phương án điều trị được đặt ra là bà Hoàng phải mổ chứng hở van tim trước, sau khi sức khỏe hồi phục mới có thể tiếp tục mổ bướu ở cổ. Chi phí mổ tim vài chục triệu vượt quá khả năng tài chính của gia đình, bà Hoàng buồn bã xin phép bác sĩ về nhà “lưu bệnh” một thời gian và sẽ trở lại chữa trị khi… có tiền.

Về nhà với 2 chứng bệnh đều phải phẫu thuật, bà Hoàng rất chán nản và suy sụp. May mắn, một người quen đã mách bà bài thuốc dân gian hết sức đơn giản, cũng không cần định lượng một cách chính xác. Theo bà Hoàng, bài thuốc được chỉ dẫn yêu cầu sử dụng lá sen (phần cọng dài nối từ gốc – thân, đến phiến lá) và dây nhãn lồng (cả phần thân, lá, hoa, trái), mỗi thứ chừng 1 nắm tay.

Cả 2 vị thuốc này đều sử dụng cây tươi, cho vào siêu với 3 chén nước, sắc còn 8 phân. Nước sắc lần 2 trộn chung với lần 1, chia đều uống 2 lần trong ngày, mỗi tuần uống 2 ngày cách khoảng đều nhau giữa các ngày cũng như với tuần tiếp theo.

Người chỉ bài thuốc cho bà Hoàng còn nói thêm: Người sử dụng bài thuốc này liên tục khoảng 4 – 5 tuần phải đi siêu âm, kiểm tra độ hở của van tim và dừng uống thuốc nếu van tim đã hoạt động tốt trở lại. “Người chỉ thuốc cho tui dặn không nên uống thêm thuốc khi thấy sức khỏe ổn định, vì uống quá nhiều thuốc có thể sẽ làm hẹp van tim”, bà Hoàng nói.

Bà Dương Thị Dùng đã khỏi chứng hở van tim nhờ sự hỗ trợ của thuốc Nam

Sau một liệu trình (5 tuần) tự làm thuốc chữa hở van tim, bà Hoàng trở lại bệnh viện kiểm tra vì theo bà, chỉ uống lá sen và nhãn lồng trong 3 tuần là đã thấy người khỏe nhiều. Lần kiểm tra này, bà Hoàng được các bác sĩ yêu cầu nhập viện mổ bướu cổ. Bà cũng có kể lại tình trạng bệnh trước đó của mình với bác sĩ.

Bác sĩ đã rất bất ngờ trước kết quả chẩn đoán hình ảnh tim của bà. Trong những ngày nằm điều trị bướu cổ tại bệnh viện, bà Hoàng và người thân của bà đã chỉ lại bài thuốc chữa hở van tim này cho nhiều người như 1 hình thức trả ơn người đã chỉ dẫn giúp bà khỏi bệnh…

Thêm 1 bệnh nhân lớn tuổi thành công với bài thuốc rẻ tiền

Bà Dương Thị Dùng (75 tuổi, ngụ xã Nhơn Phú, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long) cũng có “thâm niên” với những chứng bệnh liên quan đến hệ tuần hoàn. Bà Dùng kể, trước kia bà là công nhân lò gạch, làm quần quật suốt ngày không cần nghỉ ngơi. Năm bà 50 tuổi, sức khỏe bất ngờ tuột dốc, đi bộ chừng vài chục mét là tim đập thình thịch, 2 chân mỏi…

Thời gian đó, bà có tới tiệm thuốc Bắc ở thị xã Vĩnh Long (nay là TP. Vĩnh Long) hốt thuốc về sắc uống. Uống được vài chục thang, bà thấy sức khỏe có cải thiện đôi chút, tiền cũng không có nên ngưng thuốc. Khi có dấu hiệu bệnh trở lại, bà đến Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ khám, mua thuốc tân dược về uống.

Bà đã chữa trị bằng nhiều cách nhưng bệnh không dứt hẳn mà cứ tái đi tái lại. Bà mới đi Bệnh viện Chợ Rẫy (TP. HCM) khám lại. Siêu âm tim của bà Dùng tháng 10/2016 tại Bệnh viện Chợ Rẫy cho kết luận: Hở van 2 lá 1,5/4.

Theo hướng dẫn của một thầy thuốc Y học Cổ truyền, bà Dùng đã sử dụng bài thuốc Nam gồm lá sen, nhãn lồng hỗ trợ việc chữa trị hở van tim cùng lúc với các loại thuốc Tây (theo toa của bác sĩ) để chữa trị các chứng: thoái hóa đa khớp, thiểu năng tuần hoàn não. Bà Dùng cho biết, bác sĩ cho phép bà sử dụng thuốc Nam song song cùng thuốc Tây với khoảng cách thời gian tối thiểu giữa 2 lần uống thuốc là 2 tiếng.

Sau liệu trình sử dụng thuốc Nam 1 tháng, bà Dùng thấy khỏe hơn rất nhiều, không còn cảm giác khó thở, mệt mỏi nên bà ngưng không uống thuốc Nam đúng theo lời dặn của người hướng dẫn bài thuốc.

Kết quả siêu âm của bà Dùng, trước và sau khi sử dụng bài thuốc Nam trong điều trị hở van tim

Kết quả siêu âm đầu tháng 4/2017 của bà Dùng không cho hình ảnh về chứng hở van tim như trước đó. Mô tả kết quả siêu âm chỉ liên quan tới tình trạng hẹp động mạch cảnh trong bên phải do xơ vữa thành mạch mà không liên quan đến hoạt động của tim.

Bài thuốc hay nhưng chỉ dừng lại ở tính tham khảo

Bà Ba Hoàng khẳng định: “Bài thuốc từ lá sen và nhãn lồng rất hay, bản thân tui hết bệnh chỉ nhờ dùng nó mà không uống bất cứ thứ thuốc nào khác”. Tuy nhiên, nhiều thầy thuốc y học cổ truyền vẫn rất ngập ngừng, chưa dám khẳng định sự “kỳ diệu” của nó với bệnh nhân tự chữa khỏi cho mình như bà Ba Hoàng.

Các kết quả nghiên cứu cho thấy, cơ chế chống loạn nhịp tim của lá sen là do làm tăng ngưỡng kích thích tâm trương và tăng giai đoạn trơ của cơ tâm nhĩ và tâm thất. Sách Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam của GS. TS. Đỗ Tất Lợi ghi rằng, cây sen là vị thuốc chữa các chứng tim hồi hộp, mất ngủ, di mộng tinh.

Cần xác định rõ cây sen trong bài thuốc dân gian này là loài cây mọc dưới nước (không phải loại cây sen cạn) còn có tên: liên, quỳ… Sen có hoa lưỡng tính, cánh hoa màu trắng hoặc đỏ hồng… Tên khoa học là NelumboNuciferaGaertn, thuộc họ Nelumbonaceae.

Các nhà nghiên cứu của Viện Dược liệu (Bộ Y tế) cho rằng, một số dịch chiết từ cây sen có nhiều tác dụng khác nhau tùy bộ phận sử dụng (hạt, lá, nhị hoa…), trong đó có tác dụng giải co thắt cơ trơn. Các công trình nghiên cứu cho thấy lá sen có tác dụng an thần, bảo vệ đối với các rối loạn nhịp tim trên động vật thí nghiệm.

Các chế phẩm chiết xuất từ dây nhãn lồng (lạc tiên) và 1 số vị thuốc khác có tác dụng ức chế tình trạng kích thích thần kinh trên vật thí nghiệm, làm giảm nhịp tim và sức co bóp của cơ tim. Ứng dụng trên lâm sàng đối với dây nhãn lồng làm bệnh nhân dễ ngủ, ngủ ngon giấc, không làm thay đổi huyết áp… nên thường dùng làm thuốc an thần, chữa mất ngủ, suy nhược thần kinh.

Ngoài sen, cây lạc tiên cũng được cho là có tác dụng tốt trong điều trị chứng hở van tim

Y học cổ truyền gọi dây nhãn lồng (cách gọi của người miền Nam) là cây lạc tiên, ngoài ra còn được gọi với nhiều tên khác như: chùm bao, lồng đèn, dây lưới, dây bầu đường… Người dân tộc Tày, Thái còn gọi là mò pì, mác quánh mon, co hồng tiên…

Nhãn lồng có tên khoa học là Passiflora Foetida L. thuộc họ lạc tiên Passifloraceae. Lạc tiên khi sử dụng toàn cây để làm thuốc có vị ngọt, hơi đắng, tính mát… Có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thủy. Quả có vị ngọt, chua, tính bình có tác dụng nhuận phế, chỉ thống. Một số nước ở châu Âu cũng dùng cây lạc tiên làm thuốc an thần, chữa mất ngủ, hồi hộp, suy nhược thần kinh, động kinh.

Dược điển nước Pháp còn ghi rất rõ lạc tiên là vị thuốc an thần, chống co thắt. Như vậy các phân tích hóa học cho thấy cả lá sen và dây lạc tiên đều chứa các hoạt chất có tác dụng an thần, chống co thắt, nên ít nhiều có tác dụng trong điều trị chứng hở van tim do cơ van bị co rút, thoái hóa…

Tây y trong quá trình điều trị chứng hở van tim vẫn khuyến khích bệnh nhân sử dụng thêm 1 số thảo dược nhằm mục đích đem lại hiệu quả lâu dài trong điều trị. Tuy nhiên theo y học hiện đại, một số trường hợp có thể gặp cả hẹp van tim và suy van tim trong 1 hoặc nhiều van nên việc điều trị đơn độc bằng thuốc Nam, trong một số trường hợp kết quả sẽ khó đạt được như mong muốn.

Bài thuốc tham khảo, có các vị: sen, lạc tiên (nên tham vấn các chuyên gia y học trước khi sử dụng):

Lạc tiên 150g, lá vông 130g, lá dâu 10g, tâm sen 2,2g, đường 90g. Tất cả được bào chế thành dạng cao lỏng vừa đủ khoảng 100ml. Uống 1 – 2 muỗng canh trước khi đi ngủ có tác dụng chữa các chứng suy nhược thần kinh, mất ngủ, hồi hộp. Trong dân gian còn dùng đọt non cây lạc tiên luộc hoặc nấu canh làm món ăn có tác dụng an thần, chữa mất ngủ.

  • Bài thuốc chữa chứng hồi hộp, đau lưng mỏi gối, kém ăn, ngủ ít: Sắc uống ngày 1 thang gồm các vị: quả sen 12g, liên nhục 8g, hoài sơn 16g, thục địa 12g, trạch tả, phụ tử chế, táo nhân mỗi vị 8g, nhục quế 6g.
  • Chữa sốt xuất huyết: Lá sen, ngó sen, rau má mỗi vị 30g; bông mã đề 20g. Nếu có xuất huyết thì tăng lượng sen lên 40 – Sắc uống ngày 1 thang.
  • Chữa chảy máu não và các biến chứng kèm theo ở bệnh nhân tăng huyết áp: Lá sen, cam thảo mỗi vị 15,5g; đỗ trọng 12,5g; sinh địa, mạch môn, tang ký sinh, bạch thược mỗi vị 10g. Sắc uống ngày 1 thang có tác dụng hạ huyết áp, cải thiện chức năng nói, vận động.

NGHINH HƯƠNG

 

Gửi phản hồi